MOJE DZIECKO SEPLENI! CO ROBIĆ?

Dwulatek i seplenienie? Czy to w ogóle możliwe, skoro jego mowa dopiero zaczyna się kształtować? Kiedy można zacząć się niepokoić – oto kilka ważnych wskazówek, by nie przeoczyć problemu i natychmiast zareagować.

Rozwój mowy dziecka w wieku 0 – 3 lata

Rozwój mowy malucha jest kwestią niezwykle indywidualną i warto o tym pamiętać, by nie niepokoić się daremnie. U jednych dzieci przebiega on błyskawicznie, u drugich “książkowo”, a u trzecich komunikacja pojawia się ze znacznym opóźnieniem. Różna może być także kolejność pojawiania się nowych głosek!

Większość zdrowych dzieci wydaje pierwsze dźwięki już w ciągu kilku minut po urodzeniu, wydając pierwszy krzyk, co świadczy o prawidłowym rozwoju narządu mowy. W kolejnych miesiącach życia niemowlę uczy się posługiwania aparatem mowy. Ta umiejętność jest nierozłącznie związana z prawidłowym słuchem, choć jego pewne wczesne etapy (np. głużenie) mogą wystąpić nawet u dzieci niesłyszących.

W 1. roku życia dziecka podstawowymi formami wypowiedzi są nadal krzyk i płacz (jest to tzw. okres melodii, sygnału). W okresie tym pojawiają się zasadniczo:

  • głużenie, czyli gruchanie – np. gli, tli, kii, gla, bli (2.—3. mż.),
  • gaworzenie – polega na wymawianiu zespołów sylab niemających jeszcze określonego znaczenia, np.ma-ma, ba-ba,(6.—12. mż.),
  • faza naśladowania i powtarzania dźwięków (tzw. echolalii) – ok. 9. miesiąca
  • pod koniec 1. roku życia dziecko powtarza pierwsze słowa ze zrozumieniem (wskazywanie odpowiednich osób, czynności, przedmiotów), np.mama, tata, baba, da

2. rok życia (12.—24. mż.) to tzw. okres wyrazu:

  • dziecko opanowało już samogłoski o, u, a, e, y i wymawia większość spółgłosek p, b, m, t, d, n, l, k, ś, ć, dź
  • zaczyna wypowiadać pojedyncze wyrazy, wyrazy-zdania
  • charakterystyczne dla tego okresu jest wymawianie tylko pierwszej sylaby lub końcówki wyrazu, np.:da (daj), ampa (lampa)

3. rok życia to tzw. okres zdania:

  • dziecko zaczyna używać pozostałych głosek
  • zasób słów sięga zwykle 800—1500 wyrazów i obejmuje różne części mowy
  • widać ogromny postęp w rozwoju mowy, pośród form wypowiedzi dominują wypowiedzenia dwuczłonowe, zdania z podmiotem i orzeczeniem, zdania pytające, oznajmujące, rozkazujące i wykrzyknikowe
  • brzmienie wielu znaków nie jest jeszcze prawidłowe, ale nie powinno to wzbudzać niepokoju rodziców.

Częste rozmowy, opowiadanie i czytanie bajek wzbogacają słownictwo dziecka, doskonalą proces myślenia i uczą prawidłowych zasad gramatycznych.

Opóźniony rozwój mowy charakteryzuje późniejsze pojawienie się gaworzenia, pierwszych słów, ubogi zasób słownictwa, opóźnienie w zakresie gramatycznej budowy zdań, artykulacji głosek.

Seplenienie – nie takie rzadkie!

Seplenienie to często spotykana wada wymowy. Jest zresztą najczęściej występującą wadą mowy na świecie. Inaczej nazywana sygmatyzmem ma miejsce wtedy, gdy nieprawidłowo wymawiane są głoski dentalizowane, czyli takie, których w wokalizacji dużą rolę odgrywa odpowiednie ułożenie zębów; siekacze górne i dolne, zbliżając się do siebie, umożliwiają właściwą wokalizację. Zalicza się tutaj takie głoski jak: s, z, c, dz (zaliczane do głosek szeregu syczącego), sz, ż, cz, dż (szereg szumiący), ś, ź, ć, dź (szereg ciszący). Poza wymienionymi, do głosek wokalizowanych nieprawidłowo zalicza się także: t, d, n, m, f.

Seplenienie można podzielić na dwa ogólne podtypy: seplenienie wargowo-zębowe i międzyzębowe.

W wieku około trzech lat dziecko powinno być już zdolne do prawidłowego i bezproblemowego wypowiadania takich głosek jak: s, z, c, dz. Często wypowiada je także w wersji zmiękczonej, infantylnej – jak w przykładzie: „śłonko” (zamiast właściwej wersji: „słonko”). Zmiękczony sposób wymawiania wyrazów nie musi zawsze świadczyć o wystąpieniu seplenienia. Może ono wynikać ze sposobu pojmowania świata przez dziecko (infantylizacja nazw jako wyraz sympatii wobec tego, co oznaczają). W wieku około czterech lat dzieci zaczynają prawidłowo wymawiać te głoski, rezygnując także z ich okazyjnego zmiękczania.

W wieku około 4,5 roku, dzieci zazwyczaj wymawiają głoski: sz, ż, cz, dż, czasem jeszcze w wersji lekko zmienionej, jako: s, z, c, dz, lub w wersji: ś, ź, ć, dź.

Przyczyny seplenienia są różnorakie, jednak najczęściej obserwuje się:

  • nieprawidłową budowę języka
  • zniekształcenia zgryzu
  • zbyt mocne lub zbyt słabe napięcie języka
  • naśladowanie niewłaściwych wzorców z otoczenia
  • niedosłuch
  • zbyt długie ssanie smoczka
  • ssanie palca

    Mój maluch sepleni! Co robić?

Specjaliści podkreślają, że z pewnością w przypadku, gdy 4-latek mówi bardzo niewyraźnie, nie należy czekać i warto udać się do logopedy. Wszystko dlatego, że nie jesteśmy w stanie sami ocenić, czy nasze dziecko mówi źle, ponieważ dopiero uczy się poprawnej wymowy, czy może powodem jest wada narządów artykulacyjnych albo  niedosłuch. W tym przypadku wad narządów bądź niedosłuchu czas odgrywa tu ogromne znaczenie, zatem okres przedszkolny należy wykorzystać na terapię, by dziecko przystąpiło do nauki z prawidłowym warsztatem komunikacyjnym.

Tak naprawdę jednak, nawet z dzieckiem poniżej trzeciego roku życia można zacząć pracę nad prawidłową wymową. Służą do tego odpowiednie narzędzia – zabawy – dostosowane dla tak małych dzieci. Im wcześniej problem jest rozpoznany, tym szybciej zniwelowany!

Terapia w domu, poradni i przedszkolu

Właściwa terapia logopedyczna powinna być prowadzona przez logopedę; nauczyciel przedszkolny powinien gorliwie wspomagać specjalistę, utrwalając realizowane ćwiczenia, prezentując prawidłowe wzorce wymowy, czy dbając o to, aby dziecko w trakcie codziennych czynności mówiło w sposób prawidłowy.

Wszelkie ćwiczenia realizowane w gabinecie logopedycznym pod okiem specjalisty i w przedszkolu powinny być utrwalane także w domu podczas codziennej pracy z dzieckiem.

W zaciszu domowym można samodzielnie wspomóc terapię poprzez wykształcanie prawidłowych nawyków i ukierunkowaną zabawę. Warto zatem zadbać o to, by…

  1. Odrzucić smoczka.
  2. Podawać dziecku twardych produktów.
  3. Oduczać ssania paluszka.
  4. Wprowadzić zabawy słuchowe i naśladowcze.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *